Bird decline, insect decline and neonicotinoids

Van mei tot oktober 2013 inspecteren de Inspectie Leefomgeving en Transport, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en de Waterschappen gezamenlijk bij hoveniers en bij gemeenten of zij onkruid op de voorgeschreven wijze bestrijden. Het gebruik van producten tegen ongewenste plantengroei is aan strenge regels gebonden. Bij de onkruidbestrijding richten de inspecties zich vooral op de toepassing van middelen met de werkzame stof glyfosaat. Resten van glyfosaat zijn de afgelopen jaren in hoge concentraties in het oppervlaktewater aangetroffen en vaak afkomstig van onkruidbestrijding op verhardingen. Gebruik van glyfosaat op verhardingen mag alleen onder strikte voorwaarden. Gemeenten zijn vaak opdrachtgever voor onkruidbestrijding, voeren die zelf uit of laten dat door hoveniers en andere bedrijven doen. De Inspecties en Waterschappen bundelen nu hun capaciteit en kennis en zullen in gecombineerde teams bij bedrijven en gemeenten nagaan of deze over de vereiste certificaten beschikken, de juiste technieken gebruiken en de juiste middelen toepassen. Bij overtredingen zal worden opgetreden.

Op 31 mei 2011 heeft de Tweede Kamer een motie van Ronald Plasterk (PvdA) en Han ten Broeke (VVD) aangenomen die de regering opdraagt zich in te zetten voor ‘een hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, gericht op de liberalisering van de handel, duurzaamheid en afbouw van inkomenssteun en het beperken van de uitgaven’. Op 13 maart 2013 stemde het Europarlement over de toekomst van deze grootste slokop van het Europese budget. Na de stemming heerste in het kamp dat op verandering hoopte verslagenheid. De boeren blijven met meer dan vijftig miljard euro per jaar bijna veertig procent uit de Europese begroting happen. De ambitie om de uitkering van al dat geld aan strenge voorwaarden op het gebied van milieu en natuur te binden, is sterk afgezwakt. De lobby heeft het boerenbelang uitstekend weten te dienen. Oud-landbouwministers en bestuurders van boerenbonden zitten op sleutelposities in de landbouwcommissie van het Europese parlement. Europarlementariërs die zelf boerenbedrijven bezitten die Europees geld krijgen, beslissen mee over de toekomst van de subsidies waarvan ze zelf profiteren. “Het Europees landbouwbeleid gaat niet mee met de tijd. Het beloont grootschaligheid ten koste van kleinschalige boerenbedrijven, dierenwelzijn en natuur.” Dat concludeert GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout na de teleurstellend verlopen stemming in het Europees Parlement.

In de wijken De Berkte en De Langkamp in Raalte doet de gemeente de komende tijd twee proeven met de onkruidbestrijding. In De Berkte wordt het onkruid bespoten met een vetzuur dat biologisch afbreekbaar is. Dit gebeurt één keer in mei/juni en één keer na de zomer. In een deel van De Langkamp wordt getest met heteluchtonkruidbestrijding (HOB). Dit gebeurt in de Gaarden, het Woold en de Havezathe. Dan wordt het onkruid verschroeid door hete lucht, hier komen geen vlammen bij vrij. Deze bestrijding wordt vier keer in een jaar gedaan, het resultaat moet hetzelfde zijn als met het spuiten van chemische bestrijdingsmiddelen.

Daarbij stijgt ook met name de vraag naar regionaal geteelde en verwerkte producten. Biologisch is geen modetrend, maar een stabiele groeimarkt die behoefte heeft aan biologische producten uit de regio. „Bedrijven die wel over zouden willen stappen naar biologische landbouw moeten een duwtje in de rug krijgen. De politiek moet hiervoor betrouwbare randvoorwaarden scheppen en de juiste koers uitzetten", zegt Peter Warlich, biologisch teler uit Apenburg in Sachsen-Anhalt en presidiumlid van bio-vereniging Naturland. „Regionale, biologische teelt zorgt voor het behoud van het cultuurlandschap en biodiversiteit en schept arbeidsplaatsen in landelijke streken. Daarom moet dit met grote prioriteit ondersteund worden", benadrukt Warlich.

Veertig jaar geleden broedden er nog 100.000 paartjes grutto's in Nederland. Daarvan zijn er nu nog maar zo'n 40.000 over. De grutto (Limosa limosa) gaat al 20 jaar met ongeveer 5% per jaar achteruit in Nederland. Als deze trend doorzet, ziet het er slecht uit voor het voortbestaan van de grutto. In het Groene Hart voert Staatsbosbeheer in samenwerking met boeren al jarenlang graslandbeheer op maat. Er wordt pas laat gemaaid, zodat de jonge grutto's in het veilige, hoge gras voldoende beschutting en eetbare insecten kunnen vinden. Dit leidde ook tot succes: vorig jaar verbleven recordaantallen grutto's en hun kuikens in het Groene Hart. Maar dit voorjaar is voor de kwetsbare weidevogelsoorten een tegenvaller: tot nu toe zijn ongeveer de helft tot zeventig procent van de aantallen grutto's van vorig jaar aan het broeden gegaan in de Donkse Laagten en De Wilck.

Dat zegt aantredend hoogleraar landbouwecologie aan de Wageningen Universiteit Pablo Tittonell in een interview met Trouw. Nederland heeft volgens Tittonell de ideale bodem, het geschikte klimaat, ervaring met watermanagement en ondernemende en innoverende boeren. Zijn pleidooi is opmerkelijk, omdat bestuursvoorzitter van de universiteit Aalt Dijkhuizen al meerdere keren heeft afgegeven op de biologische landbouw. Bij de opening van het academisch jaar in 2012 stelde Dijkhuizen bijvoorbeeld dat verdere intensivering van de landbouw nodig is om de wereldbevolking ook in de toekomst te kunnen voeden.

Dat zegt Vewin, de branchevereniging voor Nederlandse waterbedrijven. Volgens de organisatie is de nieuwe Europese lijst met stoffen die eigenlijk niet in het oppervlaktewater zouden mogen zitten, te beperkt. Er hadden tenminste drie extra geneesmiddelen op moeten staan. Over de lijst is jarenlang onderhandeld tussen landen, Europese Commissie en het Europese Parlement. Het resultaat is een uitbreiding met 12 stoffen, vooral landbouwgiffen. Vewin is blij dat de lijst is uitgebreid, maar is nog niet tevreden. Drie geneesmiddelen die er eerst wel op stonden, zijn gesneuveld in de onderhandelingen. Geneesmiddelen komen vaak via de wc in het water terecht. Waterbedrijven zijn veel geld kwijt als ze die stoffen zelf uit het water moeten zuiveren. Vewin is ook niet blij met het feit dat de nieuwe lijst pas ingaat in 2027.

Het concern heeft door zijn gewiekst lobbywerk immers een dominante inbreng in het voedselbeleid van de Europese Unie. Dat schrijft het online magazine Deutsche Wirtschaftsnachrichten naar aanleiding van de plannen van de Europese Commissie om landbouwers en particulieren te verplichten om uitsluitend van officieel erkend zaaigoed gebruik te maken. Die beslissing komt volgens critici enkel ten goede aan de grote producenten van zaaigoed, die ook nu al de zadenmarkt grotendeels onder elkaar verdelen. Eerder was al bepaald dat in de Europese landbouw alleen gebruik gemaakt mocht worden van officieel erkend zaaigoed. Daarbij was wel een uitzondering gemaakt voor een aantal voor oude en zeldzame soorten, die vooral door particulieren voor kleinschalig gebruik werden toegepast. Die uitzondering zou echter nu worden geschrapt. Daardoor dreigt volgens critici echter de diversiteit op de Europese voedingsmarkt volledig uitgehold te worden en zouden heel wat historische soorten groenten en graan definitief uit de teelt verdwijnen. Dat zou leiden tot een verregaande uniformisering van het Europese menu. Er wordt op gewezen dat op de voorbije honderd jaar al 90 procent van alle soorten zijn verdwenen.

Dat blijkt uit de analyse van diplomatieke berichten die enkele jaren geleden openbaar gemaakt werden door WikiLeaks. De analyse van meer dan negenhonderd diplomatieke telegrammen uit 113 landen door de organisatie Food & Water Watch legt een zorgvuldig georganiseerde campagne bloot om het verzet tegen de genetisch gemanipuleerde producten (ggo's) in het buitenland te verzwakken. De berichten beschrijven onder meer een reeks pr-strategieën, de organisatie van conferenties rond biotechnologie en manieren om wetenschappers, media en boeren te overtuigen van de voordelen van ggo's. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken hield zich niet alleen met public relations bezig, maar voerde ook actief oppositie tegen wetsvoorstellen in de landen die tot doel hadden om ggo's te verbieden of een etiketteringsplicht in te voeren. In sommige berichten is zelfs sprake van strafmaatregelen tegen landen die de import van ggo's weren.

Dat schrijft staatssecretaris van Economische Zaken Sharon Dijksma (PvdA) in een brief aan de Tweede Kamer. Met het verbod op het landbouwgif moet grootschalige bijensterfte worden tegengegaan. Eurocommissaris Tonio Borg voor consumentenbescherming liet eind april weten 'de komende weken' werk te maken van het inperken van de inzet van de middelen clothianidine, imidaclopride en thiamethoxam, die neonicotinoïden bevatten. De middelen worden gebruikt op gewassen die bijen aantrekken. Zodra het besluit van de Europese Commissie is vastgesteld, gaat Dijksma het in Nederland implementeren. Landen krijgen tot 1 december de tijd om het besluit in te voeren. Felle kritiek werd geuit op de weigering van Sharon Dijksma in Nederland nog sneller tot actie over te gaan. Straks na het neerdwarrelen van de laatste vergiftigde bij, is Sharon Dijksma van de PvdA ongetwijfeld de eerste die vanuit ' mijn directe verantwoordelijkheid en oprechte bezorgdheid' een brede commissie van onderzoek zal installeren die...., aldus de Trouwschrijfster.